Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci?

Kiedy myślimy o śmierci, odchodzeniu, rozstaniu to z trudem jesteśmy wstanie zapanować nad silnymi emocjami, które nas wręcz „zalewają”, są to między innymi żal, smutek, rozpacz. Trudno jest nam również poradzić sobie z odczuciami somatycznymi czyli sygnałami, które wysyła nam ciało tj. przyspieszony oddech, przyspieszone bicie serce, uczucie ucisku w sercu. Rozmowy o śmierci są trudnymi tematami dla nas dorosłych, a co dopiero w sytuacji, w której ze śmiercią przyszło się mierzyć dziecku..

Pracując z rodzinami często słyszę pytanie czy rozmawiać z dzieckiem o tym, że jego babcia choruje? Jak przygotować dziecko na to, że dziadek umiera?

  • Z dziećmi trzeba rozmawiać szczerze i autentycznie, one wiedzą i czują więcej niż nam się wydaje. Dzieci w bardzo dokładny sposób obserwują dorosłych i świetnie odczytują ich emocje. Po za tym bardzo trudno jest nam dorosłym ukryć informacje płynące z ciała, które są obarczone dużym napięciem emocjonalnym. Jeśli nie omówimy ważnych treści z dzieckiem, a ono czuje że coś ważnego dla rodziny się wydarzyło, wówczas może zostać zaburzone jego poczucie bezpieczeństwa.
  • Dziecku należy przekazać informację adekwatną do jego wieku. Z inną szczegółowością będziemy rozmawiać z 3 latkiem, 6 latkiem czy 10 latkiem. Warto przekazać dziecku konkretny komunikat „babcia jest ciężko chora”, „dziadek umarł”. Ważne aby nasze informacje były przekazywane w zgodzie z naszymi przekonaniami, wiarą. Nie należy mówić dziecku, że babcia zasnęła ponieważ może to spotęgować strach przed zasypianiem i obawę, że kiedy dziecko pójdzie spać to się nie obudzi.
  • Ważne aby mówić do dziecka prostym językiem tak żeby dziecko nas zrozumiało. Jeśli dziecko zadaje pytania to znaczy, że jeszcze potrzebuje na ten temat porozmawiać. Czasami dziecko zadaje te same pytania w przeciągu kilku dni. Musimy cierpliwie na nie odpowiadać jest to sygnał że chce i potrzebuje rozmawiać na ten trudny temat. Nie bójmy się rozmawiać, dzięki temu dziecko porządkuje sobie informacje, uczucia i łatwiej będzie mu poradzić sobie z żałobą.
  • Ważne aby akceptować każdą reakcję i emocje dziecka.  Pamiętajmy, że każde dziecko reaguje w inny sposób. 
  • Nie należy tłumić emocji, jeśli mamy potrzebę popłakać z dzieckiem to zróbmy to. Nie blokujmy wyrażania emocji, płacz pomaga nam poradzić sobie ze smutkiem. Nie bójmy się przy dziecku wspominać osobę która odeszła. 
  • Należy nazwać emocje, powiedzieć jak trudno jest nam w tej sytuacji, że jesteśmy smutni, że tęsknimy za osoba która odeszła. Dziecko potrzebuje nazwania emocji aby wiedzieć, że to co się z nim dzieje jest normalnym uczuciem w tej konkretnej sytuacji.
  • W sytuacji śmierci kogoś bliskiego poczucie bezpieczeństwa u dziecka zostaje zachwiane, mogą spotęgować się lęki. Wówczas dziecko może potrzebować więcej bliskości fizycznej w postaci przytulania się czy bycia blisko drugiej osoby. Należy otoczyć dziecko szczególną troską, bliskością aby czuło się zrozumiałe.
  • Można zaproponować dziecku zrobienie rysunku, laurki, jakiejś pamiątki, która będzie mu przypominać o ważnej dla niej osobie. Dziecko może też narysować to jak się czuje w tej sytuacji. Zachęcam do wykorzystania i czytania dziecku bajek terapeutycznych.

Jeśli my jako rodzice jesteśmy w słabszej kondycji i trudno jest nam dodatkowo wspierać dziecko, możemy zaprosić do tego kogoś bliskiego albo poszukać pomocy u psychologa dziecięcego, który wesprze dziecko ale też Państwa w towarzyszeniu i wspieraniu swojej pociechy w sytuacji przeżywanej żałoby.

Aneta Orlińska
Psycholog kliniczny